​​het verband tussen veerkracht en burn-out Debby Tol

Het verband tussen veerkracht en burn-out

Het is maandagochtend, ik sta bij de koffie automaat. 

Terwijl ik wacht op mijn beurt om mijn beker onder het apparaat te zetten kijk ik de hal in. De dag komt langzaam op gang. Medewerkers van de dagbesteding ontvangen de cliënten met een lach. De mannen van de facilitaire dienst zitten bij elkaar aan tafel en bespreken wat er moet gebeuren. Achter de infobalie belt de teamondersteuner met de ICT afdeling om een probleem voor een team opgelost te krijgen. De baliemedewerkster wenst iedereen die binnenkomt een goede morgen. 

Door de hal komt een verzorgende richting de koffieautomaat. Dikke wallen onder haar ogen, schouders die naar beneden hangen, haar stevige pas is ingeruild voor een sukkel gangetje. “Ben jij ziek?” Vraag ik haar. “Ik? Welnee! Ben een beetje moe, da’s alles. Maar volgende week heb ik vakantie, dan kan ik bijslapen.”

Als er één thema is waar ik iedere dag mee te maken heb dan is het de belastbaarheid van medewerkers in de zorg. 

Bij veel van hen is de rek eruit. Het verzuim is hoog. Vacatures staan maanden lang open. Flexkrachten zijn er mondjes maat. De zorg gaat door, 24 uur per dag - 7 dagen in de week. Het rooster moet rond. Links om of rechts om. Dat is wat deze mensen met elkaar ondanks het verzuim, de vacatures en vakanties iedere keer weer voor elkaar krijgen. Steeds vaker ten koste van zichzelf. De verzorgende die ik bij de koffieautomaat tegenkwam is helaas geen uitzondering.  Een paar maanden geleden woonde ik een bijeenkomst over veerkracht bij. Michael Portzky (neuropsycholoog) gaf een lezing. Al jaren doet hij onderzoek naar veerkracht en de relatie daarvan met burn-out. Hij onderzocht veerkracht en het risico op een burn-out o.a. bij verpleegkundigen en leerkrachten (twee van de drie beroepen met de hoogste burn-out cijfers). 

De drie belangrijkste kenmerken van een burn-out op het moment dat iemand die ondergaat zijn:

  • Het gevoel dat het werk je helemaal leeg zuigt. 
  • Het gevoel afstand te nemen van collega’s, cliënten, het werk omdat het emotioneel te belastend wordt.
  • Steeds meer twijfel of je wel geschikt bent voor je werk, de gedachte dat de problemen op het werk door de eigen incompetentie of eigen fouten veroorzaakt worden. 

Laten dit nu net ook de thema’s zijn waarover ik dagelijks in gesprek ben met medewerkers in de zorg. De resultaten van het onderzoek van Michael Portzky laten een duidelijk verband zien tussen veerkracht en de domeinen van een burn-out. Volgens Portzky is er een negatief verband tussen veerkracht en het gevoel leeg gezogen te worden door het werk en de twijfel geschikt te zijn voor de functie. 

Mensen met een lage veerkracht zijn daarom de eersten die ‘omvallen’ in een team. Wanneer de problemen net beginnen in een team en deze mensen aangeven dat zij het niet meer trekken, worden zij vaak weggezet als ‘watjes of aanstellers’ door collega’s en/of mensen in hun omgeving. Grote kans dat dit de mensen zijn met een hoge of in ieder geval een hogere veerkracht.

Hoe zit dat met mensen met een hoge veerkracht? 

Hebben zij geen last van stress? Lopen zij geen kans op een burn-out? Deze mensen zullen beweren dat een burn-out hen niet zal overkomen. Zij zijn geen ‘watjes’. Zij blijven lopen, zelfs als je van een afstand kunt zien dat het niet goed met hen gaat. Maar ook voor hen geldt dat iedereen zijn grens heeft, dat het steeds maar weer over die grens gaan op een dag betekent dat zij de rekening gepresenteerd krijgen. 

Ik vertel je dit omdat er ook goed nieuws is. Veerkracht kun je namelijk meten. 

Daarvoor ontwikkelde Portzky een vragenlijst die eenvoudig in te zetten is. Veerkracht meten geeft inzicht in de kwetsbaarheid (en dus de kans op een burn-out) van de medewerker.  

Natuurlijk kan het voor de medewerker niet leuk zijn om te horen dat hij of zij laag veerkrachtig is. We willen allemaal het liefst bij de groep 'sterke mensen' horen. Toch weet ik zeker dat iedereen erbij gebaat is om deze kennis over zichzelf en/of anderen te hebben. Wanneer je weet dat je van nature (want veerkracht is voor een heel groot deel aangeboren) minder veerkrachtig bent en dus eerder stress ervaart dan anderen kun je daarop anticiperen. 

Wanneer je kunt herkennen dat je stress niveau de spuigaten uitloopt én weet hoe je daar iets aan kunt doen wordt werken (en leven) een stuk eenvoudiger. Dan hoef je niet meer te voldoen aan iets waar je niet aan kunt voldoen. Dan kun je op tijd aangeven dat je hulp nodig hebt. En dan kunnen je collega’s stoppen met labels plakken. 

Vaak zie je dat mensen na een burn-out hun prioriteiten anders gaan leggen. Doordat ze hardhandig kennis hebben gemaakt met hun valkuilen en grenzen moeten ze de zaken wel anders aan gaan pakken om weer de oude te worden. Een typisch geval van het verdronken kalf en de put naar mijn idee. 

Waarom wachten totdat iemand omvalt? 

Waarom niet al ruim daarvoor mensen leren om hun grenzen te bewaken, hun valkuilen te omzeilen, hun kwetsbaarheid te tonen en te delen? Hoeveel ellende kunnen we daarmee voorkomen? Na de lezing over veerkracht wist ik wat mij te doen stond. 
En zo zat ik een paar maanden later in een masterclass Mentale Veerkracht, gegeven door Michael Portzky en leerde ik hoe ik de vragenlijsten in kan zetten en interpreteren en ben ik gecertificeerd om met deze vragenlijsten aan de slag te gaan. Dat is wat ik doe.

Veerkracht.

Tot voor kort was het voor mij een vaag, ongrijpbaar begrip. Sinds kort heb ik de tools om het zichtbaar te maken, om van daaruit de medewerkers in de zorg te helpen hun vak te blijven doen. Met net zoveel passie en energie als de dag waarop ze als leerling begonnen. 

Nieuwsgierig geworden hoe het met de Veerkracht in jouw organisatie zit?

Neem gerust contact met me op, ik kom er graag meer over vertellen. 

Nieuwsgierig hoe jij kunt stoppen met voldoen aan de verwachting van anderen?

Dan kan het intensieve programma "Mentale Veerkracht" je helpen. Download hier de brochure.